fıkıh ilminde yeni gelişmeler nelerdir

Fıkıh Bir şeyi bilmek iyi tam anlamak iç yüzünü incelikle-rini kavramak anlamındadır. Delillerden hüküm elde etme metoduna ise "usul-u fıkıh" denir. Fıkıh yerine günümüzde İslam hukuku da kullanılır. Şahısların hukukuna "ahval-i şahsiye" denir. h Ebu Hanife, ‘el-fıkhu’l-ekber’ adlı eserinde fıkıhı ‘’ki- Türkiyegündeminden en taze haberler HABERTÜRK Gündem sayfalarında! Siyaset ve Politikanın nabzını haberin merkezinde takip edin! KoinMedya– Bitcoin, Blockchain, Altcoin, Kripto Para Haberleri. ‘Merge’ sonrası Ethereum yatırımcısını bekleyen büyük tehlike. İletişim. Fıkıhkelime olarak, İslamiyet’i bilmek, anlamak demektir. İslamiyet’in hükümlerini bilen âlimlere Fakih denir. Fıkıh ilmi, insanların yapması ve yapmaması lazım olan işleri bildirir. Fıkıh bilgileri, Kur’an-ı kerimden, hadis-i şeriflerden, icmâ’-ı ümmetten ve kıyâstan meydana gelmektedir. Hadis-i şerifte YENİGİRİŞİMCİ DESTEĞİ GİRİŞİMCİ İŞ PLANI FRM. Rev. Tarihi: 28/12/2017 2 BÖLÜM 2: GİRİŞİMCİYE / ORTAKLARINA VE İŞLETMEYE İLİŞKİN BİLGİLER 2.1 İşletmeyi ortak ile ya da tek başınıza kurmanızın nedeni ve varsa ortaklarınızın işletmenizin başarılı olması açısından önemi: Site De Rencontre Payant Au Canada. See other formats DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ANADOLU İMAM HATİP LİSESİ FIKIH Neler Öğreneceğiz? 1. Fıkhın Başlangıç Dönemi ve İçtihat 2. Mezheplerin Oluşum Dönemi 3. Fıkıh İlminde Mezhepler Sonrası Gelişmeler Fıkıh ilminin temelleri ne zaman oluşmaya başlamıştır? 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT i. Fıkhın Başlangıç Dönemi ve İçtihat • Fıkıh ilminin başlangıç dönemi üç ana başlık altında ele alınır. Hz. Peygamber Dönemi • Fıkıh ilminin temelleri Peygamberimiz hayattayken oluşmaya başladı. • Hz. Peygamber, vahiy geldikçe Allah'ın hükümlerini insanlara tebliğ etti. Hz. Peygamber; S Önceki şeriatlerde var olan kimi hükümleri aynen bildirmiştir S Kimi hükümleri uyarlama ile geçerli kılmıştır. S Kimi zamanda yeni hükümler ortaya koymuştur. S Fayda sağlayan şeyleri emretmiştir. S Zararlı olan şeyleri yasaklamıştır. http Biliyor musunuz? • Bu dönemde hükümlerin kaynağı, Kur’an-ı Kerim ayeti ve Resulullah'ın sünneti olan naslardı. Hz. Peygamber Mekke Dönerrn^^ Bu dönemdeki tebliği, daha çok inanç esaslarına ve ahlaki konulara yönelik olmuştur. Bu dönemde fıkhi hükümler azdır. Ancak ele alınan inanç ve ahlak ilkeleri, daha sonraki fıkhi dönem¬ lerin temelini oluşturmuştur. \ V*\J»=V=^' i i j 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Hz. Peygamber Medine Dönemi İslami hükümlerin teşri dönemidir. Bu dönemde fıkıh, yeni oluşan İslam toplumunun temel esaslarını belirlemiştir. Bireysel ve toplumsal konularda önemli düzenlemelere yer verilmiştir. Hz. Peygamber dönemindeki fıkıh şu ilkeler çerçevesinde şekillenmiştir - * _ ♦ _ * / ★ “İ/X * ''ı t*//' k nK\*\ DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT Hüküm koyma kaynağı Allah ve Resulüne aittir. Allah Teâlâ'nın Kur'an-ı KerinVde hüküm bildirmediği konularda, Peygamberimiz Allah'ın emriyle hükümler koymuştur. İslam dininde kolaylık esastır ve insanın gücünü aşan bir şey emredilmemiştir. - * _ ♦ _ + \ h ¥*'' DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT Son hükme varmak için aşama aşama, ara hükümler koyarak sonunda esas hükmü ortaya koymaktır. Daha önce konmuş bir hükmün yeni bir hükümle yürürlükten kaldırılmasıdır. GENEL MUDURLUGU Sahabe Dönemi • Peygamberimizin vefatından sonra dört halife ve Emeviler döneminin ilk zamanlarını kapsar. • Bu dönemde sahabe içerisinde fıkıh bilgisi ile öne çıkmış ve içtihat etmiş kişiler vardır. • Sayısı yüz bini aşkın sahabe, müçtehit sahabileri taklit ederek onların fetvalarıyla amel etmişlerdir. • Bu dönemde sahabenin fakihleri, ortaya çıkan yeni meseleleri ele almıştır. • Sahabe arasında kendi reyi ile içtihat yapanlar olmuştur. • Sahabe hata yapma endişesinden dolayı, kendi reyleri ile içtihat yapmak yerine çoğunlukla şûra yoluyla içtihat yapmayı tercih etmişlerdir. • Böylece sahabe icması ortaya çıkmıştır. Biliyor musunuz? • Sahabeden en çok fetva verenler şunlardır Hz. Ömer, Hz. Ali, Hz. Âişe, Hz. Zeyd b. Sâbit, Hz. Abdullah b. Ömer, Hz. Abdullah b. Mes'ûd, Hz. Abdullah b. Abbas, Hz. Übey b. Kâ'b, Hz. Enes b. Mâlik, Hz. Ebû Bekir, Hz. Osman, Hz. Ebû Hüreyre ve Hz. Ebü’d-Derda. Tabiîn Dönemi • Emeviler devrinin sonlarını teşkil eden dönemdir. • Bu dönemde Medine, Mekke, Basra, Küfe, Şam ve Mısır'da sahabenin öğrencileri olan tâbiîn fakihleri, dinî hayata yön vermişlerdir. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT * * * •»*,, f*[Sf L;* x DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT Fıkhın alanı genişlemiş, büyük şehirlerde fıkıh meclisleri oluşmaya başlamıştır. Hoca ve bölge farklılığından dolayı ekoller/mezhepler ortaya çıkmıştır. go\^ - + + + '\ A\>\ **' M ; L ^ V%3 S, . Şr /* J DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT Tâbiîn döneminde iki fıkıh merkezi ön plana çıkmıştır A *A •• • Tabun donemi Biliyor musunuz? • Tâbiîn döneminde yetişen Medineli yedi meşhur İslam hukukçusu vardır. Bu fakihlere, fukaha-i seb'a adı verilir. İçtihat • Fakihin bir şeri hüküm hakkında bilgiye ulaşmak için bütün gücünü harcaması demektir. • İçtihat ehliyetine sahip olan âlim kişiye müçtehit denir. İçtihat ve İçtihadın Konusu • Bütün şeri hükümler içtihada konu olamaz. • İçtihat, sadece hakkında kesin hüküm bulunmayan bazı meselelerde söz konusu olur. • Mânâya ve hükme delaleti kesin olan, kendisiyle şeri bir hükmün açıkça anlaşıldığı ve başka türlü anlaşılmasına imkân olmayan delillere, sübutu ve delaleti kati deliller adı verilir. • Sübutu ve delaleti kat'î olan nasların belirlediği hükümlerde içtihat yapılamaz. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT / Örneğin Kur'an'da açık v bir şekilde namaz kılmak, Ramazan’da oruç tutmak \ emredilmiştir. Bu V yüzden bu konular V içtihata kapalıdır. • Dolaylı şekilde hüküm bildiren, yorum ve izaha muhtaç olan ayet ve mütevatir hadisler ise sübut bakımından kat'i, delalet bakımından ise zanni delillerdir. • Bu tür naslar, içtihada açıktır. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT Kurban Bayramında, vs kurban kesmesinin hükmü buna örnektir. Hanefi mezhebine göre vacip, diğer mezheplere göre ise / sünnet sayılmıştır, y • Tek kişiden rivayet edilen ahad haberler ve meşhur hadisler sübut bakımından zanni delillerdir. • Bu türden rivayetler, sübut bakımından kesin değildir. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT A , Nikâhta velinin izni ile ; ilgili hadisler buna / örnektir. Her mezhep, bu tür hadisleri kendi ' fıkıh usulü L\ çerçevesinde V değerlendirmiş ve N kullanmıştır. ^ Sübut ve delalet yönünden kati nasların belirlediği hükümlere teabbüdi hükümler denir. • Bunlar içtihada kapalıdır hükümler değişmez. • Bu hükümlerin insanlara faydası sabittir. ve olan 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ ve irTiuAT Dikkat Edelim • İçtihat ile elde edilmiş hükümler, Kur'an ve sünnetin açık hükümlerine asla aykırı olamaz. İçtihadın Şartları İçtihat, uzmanlık derecesinde İlmî bir faaliyettir. İçtihat yapmak için yeterli donanıma sahip olmak gerekir. DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT Müçtehidde bulunması gereken yeterlilik şartları rf^_ ArapÇ a bilmelide* iKngeneUrnaçtann bilmelidir. ;$ma edilmiş konulan bilmelidir. İçtihadın Gerekliliği İçtihat, • Her zaman ve her yerde dinin hayat ile bağlantısını kuran, dinin pratiğe yansımasını sağlayan faaliyettir. • Dinî bir görevdir. • Değişen zamanın ve coğrafyanın ihtiyaçlarına uygun çözüm üreterek fıkhın gelişmesinde güçlü bir etkendir. Biliyor musunuz? • Peygamberimiz Müslümanları içtihat ehli olmaya teşvik etmiştir. • Usulüne uygun yapılan içtihadlarda, müçtehidlerin bu içtihadlarıyla isabet etmesi hâlinde iki ecir, hata etmesi durumunda ise bir ecir alacaklarını beyan etmiştir. bk. Buhârî, İ’tisâm, 13, 21; Müslim, Akdiye, 15 ıttps//dogm. • Günümüzde birçok yeni mesele ortaya çıkmaktadır. Bunların dinî hükmünü bilmek için içtihada ihtiyaç vardır. • Örneğin S Gıda alanında helal gıda, S Genetik bilimindeki gelişmeler, S Tıp ve sağlık konularında organ nakli, S Ticari ve ekonomik meseleler, S Bankacılık, bireysel emeklilik, sigorta vb. konular • Pencereden baktığınızda neler görüyorsunuz? • Her insanın farklı şeyler görmesinin sebebi nedir? 2. Mezheplerin Oluşum Dönemi • Mezhepler, hicrî i. asrın sonunda tebe-i tâbiîn döneminde oluşmaya başlamıştır. • Bu dönemde önemli fıkhi çalışmalar yapılmıştır. Büyük mezhep imamlarının yaşadığı Medine, Küfe, Bağdat gibi şehirler, ilim merkezleri hâline gelmiştir. Biliyor musunuz? • Fıkhın her alanında içtihadların yapıldığı fıkıh kitaplarının yazılmaya başladığı zamana, fıkhın tedvin dönemi denilmiştir. ve bu de ıttps//dogm. Fıkıh çalışmaları, mezhep merkezli olarak yapılmıştır. Mezhep imamları tarafından uygulanan metot ve yöntemler, sonraki dönemlerdeki fıkıh çalışmalarının zeminini oluşturmuştur. Fıkıh Mezheplerinin Doğuşunu Hazırlayan Sebepler • Mezheplerin doğuşunu hazırlayan siyasi, sosyal, kültürel ve İlmî sebepler vardır. SOSYAL ETKENLER ♦ * ’\ / * \ f*/t = ,ı f? > i-ı+ı / \Vv i— V - 1 ' * ' */ \ ^ * / V* ★ * - DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT Farklı kültüre sahip milletlerin Müslüman olması İslam’ın geniş bir coğrafyaya yayılması Siyasi, sosyal ve ticari münasebetlerin gelişmesi Müslüman nüfusunun çoğalması Yeni toplumsal ihtiyaçların ve fıkhi sorunların ortaya çıkması İLMİ ETKENLER / ★ ^'ı'î * AfpiA [♦İ3İ ,ı f? ' 'l** s V* V v* ★ DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT b Alimler arasındaki farklı bakış açıları ve İlmî tartışmalar Hüküm çıkarma metotlarındaki farklılıklar Müçtehidlerin bazı hadislere ulaşması veya ulaşamamasından kaynaklanan ihtilaflar Farklı İlmî yaklaşımların ön plana çıktığı ilim merkezlerinin kurulması Müteârız nasların anlaşılmasında ve yorumlanmasındaki ihtilaflar Fıkhi Mezhepler • Fıkıh mezheplerinin genel özellikleri şunlardır > Dinin kendisi değil dinin yorumudur. > İçtihat farklılığından ortaya çıkmıştır. > İslam'daki fikir özgürlüğünün ve düşünce zenginliğin göstergeleridir. > Değişim ve yeni gelişmeler karşısında farklı çözümler üreterek İslam'ın daha rahat yaşanmasını sağlar. FIKHI MEZHEPLER f+ &/ A * \ DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ \ Hanefi Mezhebi Şafii Mezhebi Mâliki Mezhebi 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT İmam Âzam Ebû Hanife Numan b. Sabit İmam Muhammed b. İdris eş-Şafiî İmam Mâlik b. Enes Hanbeli Mezhebi İmam Ahmed b. Hanbel GENEL MUDURLUGU Hanefi Mezhebi • Hanefi mezhebi, İmam Âzam Ebû Hanife'nin görüşleri ve eğitim çalışmaları ile oluşmuştur. • Hanefi mezhebinde hüküm çıkarılırken önce Kur'an'ı KerinVe sonra Peygamberimizin sünnetine daha sonra da sahabe icmasına ve sahabe sözüne müracaat edilir. • Kur'an-ı Kerim, sünnet ve sahabe icmasında hükmü bulunmayan konularda ise kıyas, istihsan, örf gibi usullerle hüküm çıkarılır. • Ebû Hanife hüküm çıkarırken tâbiîn fetvasına bağlı kalmamıştır. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İmam Âzam Ebû Hansfe Kimdir? Asıl adı Nu'man b. Sâbit'tir. Kûfe'de doğmuştur. 70 yaşında Bağdat'ta vefat etmiştir. Küçük yaşta hafız olmuştur. Önce kelam ilmine daha sonra da fıkıh ilmine yönelmiştir. En çok istifade ettiği hocası Hammad b. Ebi Süleyman'dır. Emevilerin son döneminde ve Abbasi'lerin ilk döneminde yaşamıştır. Hanefi mezhebi hangi bölgelerde yayılmıştır? 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT > Türkiye > Orta Asya > Türk Cumhuriyetleri > Balkanlar > Kafkasya > Kısmen Hint kıtasında > Ortadoğu > Mısır 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT SÜNNİ Hanefî Hanbeli Maliki Şafii - ! İsmail! ! Caferi Zeydi I Diğer DİĞER Ibadi Mâliki Mezhebi Mâliki mezhebi, İmam Mâliksin görüşleri ve eğitim çalışmaları ile oluşmuştur. Medine'de temelleri atılmış ve Medinelilerin hayatına yön vermiştir. r ı DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İmam Mâlik Kimdir? • Tam adı Mâlik b. Enes el-Esbahî'dir. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT • Medinelidir ve hayatı boyunca Medine'nin dışına çıkmamıştır. • Hadis ilminde de en güvenilir imamlardandır. • Medine'de vefat etmiş olup mezarı Cennetu'l-Baki'dedir. Mâliki mezhebi nerelerde yayılmıştır? 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ > Kuzey ve Orta Afrika 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT Şafii Mezhebi • Şâfii mezhebi, İmam Şâfii'nin görüşleri ve eğitim çalışmaları ile oluşmuştur. • Öncelikle Kuran ve sünneti, daha sonra icmayı, sahabe kavlini ve kıyası delil olarak kabul etmişlerdir. • Ayrıca istishâb delilini kullanmışlardır. / * + ’\ /' * xoI M T//\ * \ AnKv. *'* i*İs!/ g ;,'!* \ * s, - Güneydoğu Asya > Kısmen Hint kıtası > Kafkasya > Türkiye > Ortadoğu > Afrika'nın batısı 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT SÜNNÎ Hanefi Hanbeli Maliki Şafii - m mm Ismaili Caferi 0H Zeydi 1 Diğer Hanbeli Mezhebi • Hanbeli mezhebi, İmam Ahmed b. Hanberin görüşleri ve eğitim çalışmaları ile oluşmuştur. • Ahmed b. Hanbel'in fıkıh usulü temel olarak hadislere dayanmaktadır. ynem// ♦ * *\ / / * \ HfıJL'M \ * xv' * / \ ^\Vv yy'+ / 'V* ★ ^.-*’ DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT_ Ahmet b. Hanbel Kimdir? • Tam adı Ebû Abdullâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî'dir. • Bağdat'ta doğmuş ve vefat etmiştir. • Hadis öğrenmek ve ilim tahsil etmek için çeşitli yerlere gitmiştir. • Fıkıh eğitimini, Bağdat'ta İmam Şâfii'den almıştır. Hanbeli mezhebi nerelerde yayılmıştır? 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ > Suudi Arabistan > Kısmen Ortadoğu 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT Biliyor musunuz? • Günümüzde İslam coğrafyasında varlığını sürdüren Caferi ve Zeydi mezhepleri de vardır. • Bu mezhepler kaynak ve yöntem itibarıyla dört sünnî mezhepten farklıdır. ıttps//dogm. Günümüzde fıkhî çalışmalarla ilgili neler yapılmaktadır? 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT ♦ * \ DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT 3. Fıkıh İlminde Mezhepler Sonrası Gelişmeler • Mezheplerin oluşumundan zamanımıza kadar asırlar içinde fıkıh ilmi gelişmeye devam etmiştir. ^Teşekkül ^ k Dönemi , İstikrar Dönemi 1 * I * I * o Mezhepler kuruluşunu tamamlamıştır. Mezheplerin usul ve ilkeleri ortaya konmuştur. Temel usul ve fürû kitapları yazılmıştır. Sosyal-hukuki hayata yön vermişlerdir. • Mezhepler artık kurumsallaşmıştır. • Meselelere mezheplerin bakış açısına göre çözüm aranmıştır. I I I I I 925 I I I I 1869 - * * * /* \Ş\ *1 *s ilEj. 'D*' \* / S, .^T'V V ?£/'. 4 - / V* ★ + / DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT İstikrar döneminde yapılan çalışmalar şu şekildedir • Fıkha hakim olan genel kurallar belirlenmiştir. • Ortaya çıkan yeni meseleler, mezhebin bakış açısı ile cevaplandırılmıştır. • Mezhep imamlarının sebep bildirmeden verdiği fetvalar için sebep ve illetleri tespit tahric edilmiştir. • Mezhep içindeki farklı görüşlerden daha kuvvetli ve uygulanabilir olanlar tercih edilmiştir. • Mezheplerin görüşlerini ihtiva eden temel kitaplar yazılmıştır. • Fıkıh eserlerinde geçen hadislerin tahrici yapılmış ve bu hadislerin sıhhat durumu ortaya konmuştur. • Halkın ihtiyaç duyduğu konularda müstakil fetva kitapları yazılmıştır. • Devletin hukuki işleri için kanunnameler ve fermanlar çıkarılmıştır. • Mahkemelerde verilen hükümler, kayıtlara geçirilmiş ve böylece şerliye sicilleri oluşturulmuştur. 3 . 1 . Fıkhın Kanunlaştırılması • 19. ve 20. yüzyılın başları, fıkıh ilminin kanunlaştırıldığı dönemdir. h En meşhur kanunlaştırma faaliyeti Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye isimli çalışmadır. ♦ * '\ / * AT M '' N * \ / * /cf/ +\ HfıLİh'N s, + —'^^y >f / V*"**-'' DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Mecelle; Osmanlı Devleti zamanında Ahmed Cevdet Paşa başkanlığındaki İlmî bir heyet tarafından İslam hukukuna bağlı kalınarak 1851 madde olarak hazırlanan bir kanun metnidir. Bu maddelerin ilk yüz maddesi genel kaidelerdir. Mecelle'nin içinde medeni hukukun konuları ele alınmıştır. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT Ahmtt Ents UYAR Hthorvı Vr AHTEP MECELLE VE KARŞILAŞTIRMALI KAVAİD-İ KÜLLİYE • Mecelleden sonra Mısır’da Kadri Paşa, Mürşidü'l Hayran ismiyle benzer bir kanun hazırlamıştır. • Hukuk-i Aile Kararnamesi Osmanlı Devletinde 1917 yılında, aile hukuku alanında uygulanmak üzere hazırlanmış kanundur. DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT OSMANLI HUKUK İ AİLE KARARNAMESİ * 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT Fıkıh İlminde Yeni Gelişmeler • Son yüzyılda özellikle ticari ve teknik yeni gelişmeler karşısında fıkıh âlimleri cevaplar vermeye, eserler yazmaya gayret etmişlerdir. GENEL MUDURLUGU Son dönemde yapılan çalışmalardan bazıları şunlardır • İslam'a dayalı kanunlar hazırlanması için komisyonlar oluşturulmuştur. • Güncel meselelerle ilgili İlmî kongreler, sempozyumlar ve çalıştaylar yapılmıştır. • Üniversitelerde İslam hukuku bölümleri kurulmuştur. Akademik eser ve tez çalışmaları yapılmıştır. • Müslüman ülkelerde din hizmetlerini yürütmek üzere bazı kurumlar oluşturulmuştur. • Resmî ve özel kurumlarda fıkıh eğitimleri yapılmaktadır. • Telif, tercüme ve tahkik şeklinde fıkhi eserler yayımlanmaktadır. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT tf Biliyor musunuz? Ülkemizde din hizmetlerini yürütmek üzere Diyanet İşleri Başkanlığı kurulmuştur. Ünitemizi Değerlendirelim 1. Fıkıh ilminin tarihi gelişim sürecini özetleyiniz. 2. Hz. Peygamber döneminde fıkıh ilminin temel ilkeleri nelerdir? 3. Müçtehidde bulunması gereken şartlar nelerdir? 4. Fıkıh ilminin doğuşunu hazırlayan sebepler nelerdir? 5. İstikrar döneminde yapılan fıkhî çalışmalar hakkında bilgi veriniz. 6. Son dönemlerde yapılan fıkıh çalışmaları hakkında bilgi veriniz. - * * * DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT Cevaplayalım i. Kûfe'de doğmuş, Bağdat'ta vefat etmiştir. Küçük yaşta hafız olmuştur. Önce kelam ilmine daha sonra da fıkıh ilmine yönelmiştir. En önemli eserlerinden biri el-Fıkhu'l-Ekber'dir. Hakkında bilgi verilen alim kimdir? A Nu'man b. Sabit B Malik b. Enes el-Esbahî C Hammad b. Ebi Süleyman D Muhammed b. İdris eş-Şafii E Ebû Abdullah Ahmet b. Hanbel GENEL MUDURLUGU 2. Hz. Peygamber döneminde fıkıh bazı ilkeler çerçevesinde şekillenmiştir. Öncelikle bu dönemde hüküm koyma kaynağı Allah ve Resulüne aittir. Allah Teâlâ'nın Kur'an-ı KerinVde hüküm bildirmediği konularda, Peygamberimiz Allah'ın emriyle hükümler koymuştur. Böylece sünnet, vahyin denetiminde oluşmuştur. Yani tüm hükümler Allah'ın kontrolünde gerçeklemiştir. Parçada vurgulanan fıkhî ilke aşağıdakilerden hangisidir? A Kolaylık B Tebyin C Tedriç D Nesih E Teşri 3. Bu dönemde fıkhın alanı genişlemiş, büyük şehirlerde fıkıh meclisleri oluşmaya başlamıştır. Hoca ve bölge farklılığından dolayı ekoller/mezhepler ortaya çıkmıştır. Hicaz ve Irak olmak üzere iki fıkıh merkezi ön plandadır. Hakkında bilgi verilen dönem aşağıdakilerden hangisidir? A Peygamber Dönemi B Sahabe Dönemi C Tabiin Dönemi D Teşekkül Dönemi E İstikrar Dönemi GENEL MUDURLUGU 4. İçtihat, fakihin bir şeri hüküm hakkında bilgiye ulaşmak için bütün gücünü harcamasıdır I. Bütün şer'i hükümler içtihatın konusudur II. Değişen zamanın ve coğrafyanın ihtiyaçlarına uygun çözüm üretmek için içtihat gereklidir III. Çünkü günümüzde birçok yeni mesele ortaya çıkmakta ve bunların dini hükmünü bilmek için içtihata ihtiyaç duyulmaktadır IV. İçtihat ehliyetine sahip alim kişiye ise müçtehit denir V. İçtihat yapabilmek için ise Kur'an-ı Kerim'i ve hadisleri iyi bilmek yeterlidir VI. Verilen metinde numaralandırılmış cümlelerden hangileri yanlıştır? A İve III B II ve VI C IV ve V D I, III ve V E II, III ve VI 5. İçtihatla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur? A Sübutu ve delaleti kat'i olan nasların belirlediği hükümlerde içtihat yapılabilir. B İçtihatla elde edilen hükümlerin bazı durumlarında aykırılık söz konusu olabilir. C Tek kişiden rivayet edilen ahad haberler sübut bakımından kat'i delillerdir. D Hüküm bildiren mütevatir hadislerde içtihat yapılmaz. E Teabbüdi hükümler içtihata kapalıdır ve hükümler değişmez. GENEL MUDURLUGU 6 . Mezheplerin oluşumundan günümüzde kadar asırlar içinde fıkıh ilmi gelişmeye devam etmiştir. Fıkhın ilminin gelişmesini teşekkül ve istikrar olmak üzere iki dönemde incelemek mümkündür. Aşağıdaki çalışmalardan hangisinin dönemi diğerlerinden farklıdır? A Kanunnameler ve fermanlar çıkarılmıştır. B Şer'iye siciller oluşturulmaya başlanmıştır. C Fıkha hakim olan genel kurallar belirlenmiştir. D Temel usul ve fürû kitaplar yazılmaya başlanmıştır. E Halkın ihtiyaç duyduğu konularda fetva kitapları yazılmıştır. 7. Son dönemlerde fıkıh ilmiyle ilgili bazı çalışmalar yapılmıştır. Örneğin... Verilen parçanın sonuna aşağıdakilerden hangisi gelirse vanlıs bilgi v erilmiş olur? A Güncel meselelerle ilgili ilmi kongreler düzenlenmiştir. B Resmi ve özel kurumlarda fıkıh eğitimleri yapılmıştır. C Üniversitelerde İslam hukuku dersleri verilmeye başlanmıştır. D Din hizmetlerini yürütmek için cemaatlere bazı haklar verilmiştir. E İslam'a dayalı kanunlar hazırlamak için komisyonlar kurulmuştur. Hazırlayanlar Furkan ÖZÜDOĞRU, Hatice Büşra PAKSOY, Dilek MENKÜÇ Redaksiyon Suna AKKURT Tasarım Hanife KOYUTÜRK 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Bu bölüm yayına hazırlanmaktadır. FIKIH İLMİ 1. Fıkıh İlminin Tanımı, Amacı ve Önemi 2. Fıkhın Konusu ve Kapsamı 3. Fıkıh ile Fıkıh Usulü İlişkisi 4. Fıkıh İlminin Diğer İlimlerle İlişkisi 5. Fıkıh İlminin Temel İlkeleri Tekliflerde Kolaylık Helallerde Genişlik Kamu Yararının Gözetilmesi Adaletin Gözetilmesi FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İÇTİHAT 1. Fıkhın Başlangıç Dönemi ve İçtihat Hz. Peygamber Dönemi Sahabe Dönemi Tâbiîn Dönemi İçtihat İçtihat ve İçtihadın Konusu İçtihadın Şartları İçtihadın Gerekliliği 2. Mezheplerin Oluşum Dönemi Fıkıh Mezheplerinin Doğuşunu Hazırlayan Sebepler Fıkhi Mezhepler Hanefi Mezhebi Mâliki Mezhebi Şâfii Mezhebi Hanbeli Mezhebi 3. Fıkıh İlminde Mezhepler Sonrası Gelişmeler Fıkhın Kanunlaştırılması Fıkıh İlminde Yeni Gelişmeler FIKHİ HÜKÜMLER VE KAYNAKLARI 1. Ehliyet Ehliyetin Şartları Ehliyeti Kısıtlayan Durumlar 2. Hüküm Teklifî Hükümler Ef’al-i Mükellefin 3. Azimet ve Ruhsat 4. Fıkhi Hükümlerin Delilleri Asli Deliller Kitap Sünnet Fer’i Deliller İcma Kıyas Sahabe Kavli İstihsan Mesâlih-i Mürsele Örf Sedd-i Zerâî İstishâb Şer’u Men Kablena İBADAT Namaz Namaz nedir? Ezan ve Ezan Duası ve Kamet Namazın Farziyeti ve Önemi Namazla İlgili Hükümler Namaz Çeşitleri İmamet ve Cemaatle Namaz 2. Zekât Zekâtın Farziyeti ve Önemi Zekât ve Sadaka İlgili Kavramlar ve Hükümler 3. Ramazan Ayı ve Oruç İftar duası ve anlamı. İftar duası nasıl yapılır? Orucun Farziyeti ve Önemi Oruç çeşitleri, farz, vacip ve nafile oruçlar hangileridir? Orucu bozan şeyler, durumlar nelerdir? Oruç fidyesi nedir, oruç fidyesini kimlere verilir? Oruç tutmamayı mübah kılan mazeretler hâller nelerdir? Orucu bozan yalnız kaza gerektiren haller nelerdir? Orucu bozan hem kaza hem kefaret gerektiren haller nelerdir? Orucun Farz oluşu ve Önemi Oruçla İlgili Kavram ve Hükümler 4. Hac Hac nedir? Niçin yapılır? Kimlere farzdır? Hac nasıl yapılır? İfrad, Temettu ve Kiran haccı nedir? Mezheplere göre haccın farzları nelerdir? Hac ve Umreyle İlgili Kavram, Mekân ve Hükümler Umrenin hükmü nedir? Umre nedir? Nasıl yapılır? Umre'de tavaf namazı nasıl kılınır? Tavaf namazı kılınışı Umre ile ilgili ayetler ve hadisler 5. Kurban Kurbanın Vücubiyeti ve Önemi Kurbanla İlgili Hükümler 6. Cihat Cihadla İlgili Temel Kavram ve Hükümler Mekkî ve Medenî Ayetlerde Cihat MUAMELAT VE UKUBAT 1. Sosyal Hayat Aile Hayatı ve Hükümleri Nikâh Boşanma Miras 2. Ekonomik Hayat Mülkiyet Hukuku Helal Kazanç Akitler Karz Sarf Faiz Borsa Sigorta Enflasyon Hileli Satışlar Karaborsacılık Yapay Olarak Fiyatlarla Oynama İslam Ceza Hukuku Ukubat Fıkıh kelimesi sözlükte “bir şeyi bilmek, iyi ve tam anlamak, içyüzünü ve inceliklerini kavramak” anlamına gelir. Peki, fıkhın kaynakları nelerdir? Fıkhî esaslar ve hükümler nelerdir? İctihad ne demektir? Sahabe döneminde ictihad nasıl gerçekleşti? Ehli hadis ve ehli rey nedir? Mezhepler nasıl ortaya çıktı? Sünni mezhepler hangileridir? Diyanet’in İlmihal-1 “İman ve İbadetler” kitabında yer alan bilgilere göre, fıkıh mezheplerine dair merak edilenleri derledik. FIKIH NEDİR? Fıkıh kelimesi sözlükte "bir şeyi bilmek, iyi ve tam anlamak, içyüzünü ve inceliklerini kavramak" anlamına gelir. Terim olarak fıkıh hicrî ilk asırlarda zihnî çaba ile elde edilen dinî bilgilerin tamamını ifade etmişken, iman ve itikad konularının ayrı bir ilim dalı olarak teşekkül etmesine paralel olarak, ileri dönemlerde İslâm'ın fert ve toplum hayatının değişik yönleriyle ilgili şer'î-amelî hükümlerini bilmenin ve bu konuyu inceleyen ilim dalının özel adı olmuştur. FAKİH NEDİR? Fıkıh ilminde uzman olan kimselere de fakih çoğulu fukahâ denir. Öte yandan fıkıh, ilk dönem literatüründe, şer'î delillerden hüküm elde etme faaliyeti olan ictihad anlamında kullanılmış, fakih ve müctehid eş anlamlı kabul edilmişken, ileri dönemlerde ictihad yetkinliğine ulaşamamış fakat fıkhî hükümleri delilleriyle birlikte bilen veya fıkıh ilmi ile meşgul olan kimselere de fakih denmeye başlanmıştır. FIKHIN KAYNAKLARI NELERDİR? Bir bakıma Müslümanın davranış bilgisi demek olan fıkhın iki ana kaynağı, Kur'an ve Sünnet'tir. Kur'an'ın nüzûlü ve Hz. Peygamber'in bu dini insanlığa tebliği milâdî 610-632 yılları arasına rastlayan yirmi üç yıla yakın bir zaman dilimine yayılmıştı. İslâmî öğretilerin doğru anlaşılabilmesi ve sağlıklı biçimde uygulanabilmesi için kuşkusuz İslâm tebliğinin bir bütün olarak düşünülmesi gerekir. Ancak, bu kapsamdaki hükümlerin tebliğinde izlenen metodun ve esas alınan öncelikler sıralamasının dikkate alınması da, bütünün iyi kavranması açısından önemlidir. Konuya bu açıdan bakıldığında İslâm tebliğinin farklı özellikler taşıyan biri Mekke dönemi diğeri Medine dönemi olmak üzere iki ana döneme yayıldığı görülür. PEYGAMBERİMİZ MEKKE'DE NE KADAR KALDI? Gerçekten Hz. Peygamber, hicrete kadar geçen on iki yılı aşkın süre içinde Mekke döneminde şirk ve sapıklıkla mücadele etmiş, insanların İslâm'ın inanç ve ahlâk esaslarına gönülden bağlanmaları için çaba harcamıştır. Bu dönemde inen Kur'ân-ı Kerîm âyetleri, kalplere tevhid inancını, yardımlaşma ve fazilet duygusunu yerleştirmeyi hedef alıyor, evrendeki varlık ve olaylar üzerinde düşünmeye yönlendiriyor, yer yer somut anlatımlarla hemen bu hayatın peşi sıra bir âhiret hayatının bulunduğunu vurguluyor, geçmiş toplumların tarihinden ibret levhaları gösteriyor; böylece daha sonra tebliğ edilecek hükümler sisteminin ruhunu ve küllî esaslarını hazırlıyordu. FIKHÎ ESASLAR VE HÜKÜMLER Bu dönemde inen âyetlerde amelî hükümler pek nâdirdi. Hz. Peygamber Medine'ye geldikten sonra, örgütlediği toplumun barış içinde yaşayabilmesini sağlayacak bir ahidnâme antlaşma metni düzenleme işine öncelik verdi. Resûlullah'ın bu girişimi, onun bu dönemde, ashabına ve tüm insanlığa hayatın dinî, siyasî ve medenî bütün yönlerine ait uygulamalı bir model ortaya koymayı planladığını gösteriyordu. Sıra, Mekke döneminde oluşturulan sağlam inanç ve ahlâk temellerinin üzerine, dünyevî hayatı âhiret hayatı ile dengeli biçimde düzenleyecek bir sistemin sütunlarını oturtmaya gelmişti. İşte böyle bir süreç içinde ortaya konan fıkhî esaslar ve hükümler, daha sonra müstakil bir ilmin ve zengin bir hukuk hazinesinin ana malzemesini oluşturmuştur. İCTİHAD NE DEMEKTİR? Hz. Peygamber hayatta iken vahiy devam ettiğinden, karşılaşılan meseleler doğrudan doğruya Resûlullah'a arzedilir, konu hakkında ya âyet iner veya Hz. Peygamber onu doğrudan kendisi çözümlerdi. Bu ikinci yol, Hz. Peygamber'in kendi ictihadına göre hükmetmesiydi. Esasen Resûlullah'ın ictihadı vahyin kontrolünde olduğundan, onun ulaştığı sonuçların isabetsiz olması halinde, o şekli ile kalması düşünülemez ve -son tahlilde- bu hükümler de sünnet kapsamında sayılır. Resûlullah'ın bu yola başvurmasının asıl önemli yönü ise, sahâbeyi ictihada alıştırması ve özendirmiş olmasıydı. Nitekim Hz. Peygamber'in Muâz b. Cebel'i Yemen'e kadı olarak gönderirken ona, önüne getirilen uyuşmazlıkla ilgili Allah'ın kitabında ve Peygamber'in sünnetinde bir hüküm bulunmadığında ne yapacağını sorması üzerine Muâz'ın "Kendim ictihad ederim" cevabını vermesi Hz. Peygamber'i ziyadesiyle memnun etmişti Tirmizî, "Ahkâm", 3. SAHABE DÖNEMİNDE İCTİHAD Hz. Peygamber'in vefatından sonra sahâbenin hem Kur'an ve Sünnet'in çizdiği istikametten ayrılmama hem de karşılaştıkları yeni meseleleri bu çerçevede çözüme kavuşturma zaruretiyle karşı karşıya kaldığı, bu sebeple de dinî çözüm üretme fetva ve ictihad faaliyetini yoğun olarak sürdürdüğü, bilhassa Hz. Ömer'in devlet başkanı sıfatıyla birçok farklı görüş ve uygulamayı gündeme getirdiği bilinmektedir. Sahâbe dönemini takip eden tâbiîn ve tebeu'ttâbiîn döneminde sosyal şartlardaki ve siyasal yapıdaki değişim, normatif ilimlerin oluşum seyrine uygun olarak, fıkhın da gitgide nazarî bir renk kazanmasına zemin hazırladı. Sahâbîlerin, o günkü İslâm coğrafyasının değişik yerleşim merkezlerine dağılarak başlattığı tebliğ, eğitim ve öğretim faaliyeti daha sonraki nesillerde meyvesini vermeye başladı, üstat ve muhit farklılığının yanı sıra önceki nesilden intikal eden sünnet malzemesi ve re'y içtihadı karşısında tavır farklılığı da hadis ekolü ehl-i hadîs ve re'y ekolü ehl-i re'y adıyla iki ana temayülün ve gruplaşmanın sebebini teşkil etti. EHLİ HADİS VE EHLİ REY NEDİR? Emevîler'in sonu ile Abbâsîler devrinin başlarında Hicaz veya Medine merkezli olarak oluşan fıkıh ekolü ehl-i hadîs veya ehl-i eser, Irak merkezli olarak oluşan fıkıh ekolü de ehl-i re'y adıyla anılmaya başlanmıştı. Her iki ekol de kitap, sünnet ve sahâbe icmâını hüküm kaynağı olarak kullanmakla birlikte, Hicazlılar Medine halkının örfüne Hz. Peygamber'in yaşayan sünneti diyerek ayrı bir değer verdiler ve muhitleri gereği ellerinde bulunan zengin hadis malzemesiyle yetinmeye çalıştılar. Hayat tarzının ve karşılaşılan meselelerin oldukça sade olması sebebiyle bölgede re'y faaliyetine ciddi bir ihtiyacın bulunmadığı, ayrıca bu fakihlerin de hadisten cevabını bulamadıkları yeni fıkhî meselelerde ictihad etme konusunda hayli çekingen davrandıkları bilinmektedir. Iraklı fakihler ise, bölgede hâkim olan fikrî ve siyasî kargaşanın, sosyal şartların Hicaz'a nisbetle hayli farklı oluşunun tabii sonucu olarak, karşılaştıkları yeni meselelerin dinî hükmünü ictihad ederek belirleme ve inisiyatifi kaçırmama, rivayet edilen hadisleri de titizlikle inceleyerek daha ihtiyatlı karşılama yolunu seçtiler. Bu iki ekol bir bakıma, Kur'an ve Sünnet metinlerini anlamada ve yorumlamada lafızla yani söylenenle yetinme ile lafzın yanı sıra maksadı yani söylenmek isteneni de göz önünde bulundurma ve rivayetlerin içerik tenkidine de yer verme şeklinde özetlenebilecek ve her dönemde İslâm bilginleri arasında varlığını koruyacak olan iki farklı temayülü bünyesinde barındırmakta veya kısmen temsil etmekteydi. Tâbiîn ve tebeu't-tâbiîn dönemlerinde başta Hicaz ve Irak olmak üzere çeşitli bölgelerde ve merkezlerde devam eden re'y, fetva ve tedrîs faaliyetinin hicrî II. yüzyılın ortalarından itibaren daha sistemli ve doktriner hale geldiği, önce Kûfe'de Ebû Hanîfe ve öğrencilerinin ehl-i re'y fıkhını, sonra da Medine'de İmam Mâlik'in ve öğrencilerinin ehl-i hadîs fıkhını zenginleştirerek ekolleştirdiği, bu ilim halkalarında doktriner bir fıkıh eğitim ve tartışma ortamının kurulduğu ve bunu verimli tedvîn faaliyetinin izlediği görülür. MEZHEPLER NASIL ORTAYA ÇIKTI? Bunu tepkici veya sentezci diğer fıkhî ekolleşmeler takip etmiş ve neticede hürriyetçi ve hoşgörülü bir ictihad ortamında zengin doktriner tartışmaların yapılmasına ve ileride mezhep olarak şekillenecek yeni fıkhî oluşumların ortaya çıkmasına imkân hazırlanmıştır. İctihadî görüşler ve fıkhî ekolleşmeler hakkında iyi niyetle yapılan hatalı ictihad için bile ecir olduğu ilkesinden hareketle, hak-bâtıl, sünnet-bid'at ayırımı ve nitelendirmesi doğru olmayıp en fazla isabetli-isabetsiz, yanlış doğru gibi nitelendirmeler yapılabilir. Siyasî ve itikadî bir hareket olan Şîa'nın aynı zamanda kendine özgü fıkhî doktrin ve çözüm de ürettiğini, ancak Şîa'nın Ehl-i sünnet dışında tutulmasının sebebinin mezhebin fıkhî görüşleri değil siyasî tutumu ve itikadî görüşleri olduğunu burada tekrar hatırlatmak gerekir. SÜNNİ MEZHEPLER HANGİLERİDİR? Şîa kısmının ayrı bir blok oluşturması ve hicrî ilk asırlarda münferit görüş ve ekollerin çoğunun da zamanla unutulması veya taraftarlarının kalmaması sonucu, Sünnî dünyada Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezhepleri kalmış, Şîa kesiminde de Ca'feriyye ve Zeydiyye mezhepleri kayda değer ölçüde yaygınlık kazanmış ve günümüze kadar belirli yoğunlukta yaşama imkânı bulmuştur. See other formats DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ANADOLU İMAM HATİP LİSESİ FIKIH 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE Neler Öğreneceğiz? 1. Fıkhın Başlangıç Dönemi ve İçtihat 2. Mezheplerin Oluşum Dönemi 3. Fıkıh İlminde Mezhepler Sonrası Gelişmeler Fıkıh ilminin temelleri ne zaman oluşmaya başlamıştır? i. Fıkhın Başlangıç Dönemi ve İçtihat • Fıkıh ilminin başlangıç dönemi üç ana başlık altında ele alınır. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VEj Hz. Peygamber Dönemi • Fıkıh ilminin temelleri Peygamberimiz hayattayken oluşmaya başladı. • Hz. Peygamber, vahiy geldikçe Allah'ın hükümlerini insanlara tebliğ etti. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE Hz. Peygamber; ✓ S V V V Önceki şeriatlerde var olan kimi hükümleri aynen bildirmiştir. Kimi hükümleri uyarlama ile geçerli kılmıştır. Kimi zamanda yeni hükümler ortaya koymuştur. Fayda sağlayan şeyleri emretmiştir. Zararlı olan şeyleri yasaklamıştır. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE Biliyor musunuz? • Bu dönemde hükümlerin kaynağı, Kur’an-ı Kerim ayeti ve Resulullah'ın sünneti olan naslardı. Hz. Peygambe*^^ Mekke Dönemi^ Bu dönemdeki tebliği, daha çok inanç esaslarına ve ahlaki konulara yönelik olmuştur. Bu dönemde fıkhi hükümler azdır. Ancak ele alınan inanç ve ahlak ilkeleri, daha sonraki fıkhi dönem¬ lerin temelini oluşturmuştur. Hz. Peygamber^ Medine Dönemi İslami hükümlerin teşri dönemidir. Bu dönemde fıkıh, yeni oluşan İslam toplumunun temel esaslarını belirlemiştir. Bireysel ve toplumsal konularda önemli düzenlemelere yer verilmiştir. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE Hz. Peygamber dönemindeki fıkıh şu ilkeler çerçevesinde şekillenmiştir Kolaylık Tedriç Hüküm koyma kaynağı Allah ve Resulüne aittir. Allah Teâlâ'nın Kur'an-ı KerinVde hüküm bildirmediği konularda, Peygamberimiz Allah'ın emriyle hükümler koymuştur. İslam dininde kolaylık esastır ve insanın gücünü aşan bir şey emredilmemiştir. Son hükme varmak için aşama aşama, ara hükümler koyarak sonunda esas hükmü ortaya koymaktır. Daha önce konmuş bir hükmün yeni bir hükümle yürürlükten kaldırılmasıdır. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VEj Sahabe Dönemi • Peygamberimizin vefatından sonra dört halife ve Emeviler döneminin ilk zamanlarını kapsar. • Bu dönemde sahabe içerisinde fıkıh bilgisi ile öne çıkmış ve içtihat etmiş kişiler vardır. • Sayısı yüz bini aşkın sahabe, müçtehit sahabileri taklit ederek onların fetvalarıyla amel etmişlerdir. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VEj • Bu dönemde sahabenin fakihleri, ortaya çıkan yeni meseleleri ele almıştır. • Sahabe arasında kendi reyi ile içtihat yapanlar olmuştur. • Sahabe hata yapma endişesinden dolayı, kendi reyleri ile içtihat yapmak yerine çoğunlukla şûra yoluyla içtihat yapmayı tercih etmişlerdir. • Böylece sahabe icması ortaya çıkmıştır. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VEj Biliyor musunuz? • Sahabeden en çok fetva verenler şunlardır Hz. Ömer, Hz. Ali, Hz. Âişe, Hz. Zeyd b. Sâbit, Hz. Abdullah b. Ömer, Hz. Abdullah b. Mes'ûd, Hz. Abdullah b. Abbas, Hz. Übey b. Kâb, Hz. Enes b. Mâlik, Hz. Ebû Bekir, Hz. Osman, Hz. Ebû Hüreyre ve Hz. Ebü’d-Derda. Tabiîn Dönemi • Emeviler devrinin sonlarını teşkil eden dönemdir. • Bu dönemde Medine, Mekke, Basra, Küfe, Şam ve Mısır'da sahabenin öğrencileri olan tâbiîn fakihleri, dinî hayata yön vermişlerdir. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, G ELİŞMESİVEİCTM^^^^^* 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE Fıkhın alanı genişlemiş, büyük şehirlerde fıkıh meclisleri oluşmaya başlamıştır. Hoca ve bölge farklılığından dolayı ekoller/mezhepler ortaya çıkmıştır. • Tâbiîn döneminde iki fıkıh merkezi ön plana çıkmıştır 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE Biliyor musunuz ? Tâbiîn döneminde yetişen Medineli yedi meşhur İslam hukukçusu vardır. Bu fakihlere, fukaha-i seb’a adı verilir. m \ f / ""-" DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE_İ'"~ rİLJ A ~*~ 1 .4* İçtihat • Fakihin bir şeri hüküm hakkında bilgiye ulaşmak için bütün gücünü harcaması demektir. • İçtihat ehliyetine sahip olan âlim kişiye müçtehit denir. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, G ELİŞMESİVEİCTM^^^^^H 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE İçtihat ve İçtihadın Konusu • Bütün şeri hükümler içtihada konu olamaz. • İçtihat, sadece hakkında kesin hüküm bulunmayan bazı meselelerde söz konusu olur. • Mânâya ve hükme delaleti kesin olan, kendisiyle şeri bir hükmün açıkça anlaşıldığı ve başka türlü anlaşılmasına imkân olmayan delillere, sübutu ve delaleti kati deliller adı verilir. • Sübutu ve delaleti kat'î olan nasların belirlediği hükümlerde içtihat yapılamaz. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE j A L / Örneğin Kur'an'da açık ^ // bir şekilde namaz \ kılmak, Ramazan’da oruç tutmak \ emredilmiştir. Bu yüzden bu konular ' J içtihata kapalıdır. / Dolaylı şekilde hüküm bildiren, yorum ve izaha muhtaç olan ayet ve mütevatir hadisler ise sübut bakımından kafi, delalet bakımından ise zanni delillerdir. Bu tür naslar, içtihada açıktır. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VE İCTİİdAI^— Kurban Bayramında, kurban kesmesinin hükmü buna örnektir. Hanefi mezhebine göre vacip, diğer mezheplere göre ise sünnet sayılmıştır. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE Tek kişiden rivayet edilen ahad haberler ve meşhur hadisler sübut bakımından zanni delillerdir. Bu türden rivayetler, sübut bakımından kesin değildir. T/ Nikâhta velinin izni ile ilgili hadisler buna örnektir. Her mezhep, bu tür hadisleri kendi fıkıh usulü çerçevesinde değerlendirmiş ve S. kullanmıştır. X V • Sübut ve delalet yönünden kati nasların belirlediği hükümlere teabbüdi hükümler denir. • Bunlar içtihada kapalıdır ve hükümler değişmez. • Bu hükümlerin insanlara olan faydası sabittir. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİVEİCTM^^^^^* Dikkat Edelim • İçtihat ile elde edilmiş hükümler, Kur'an ve sünnetin açık hükümlerine asla aykırı olamaz. İçtihadın Şartları • İçtihat, uzmanlık derecesinde İlmî bir faaliyettir. • İçtihat yapmak için yeterli donanıma sahip olmak gerekir. DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VEj Müçtehidde bulunması gereken yeterlilik şartları Kur -anveRes U ah’> n sünnetini ArapÇ a b\\meV\d\r. Dinin gene' bilmelidir ama Dinin kendisi değil dinin yorumudur. > İçtihat farklılığından ortaya çıkmıştır. > İslam'daki fikir özgürlüğünün ve düşünce zenginliğin göstergeleridir. > Değişim ve yeni gelişmeler karşısında farklı çözümler üreterek İslam'ın daha rahat yaşanmasını sağlar. Hanefi Mezhebi İmam Âzam Ebû Hanife Numan b. Sabit İmam Muhammed b. İdris eş-Şafiî Mâliki Mezhebi İmam Mâlik b. Enes Hanbeli Mezhebi İmam Ahmed b. Hanbel Hanefi Mezhebi • Hanefi mezhebi, İmam Âzam Ebû Hanife'nin görüşleri ve eğitim çalışmaları ile oluşmuştur. • Hanefi mezhebinde hüküm çıkarılırken önce Kur'an'ı Kerim'e sonra Peygamberimizin sünnetine daha sonra da sahabe icmasına ve sahabe sözüne müracaat edilir. • Kur'an-ı Kerim, sünnet ve sahabe icmasında hükmü bulunmayan konularda ise kıyas, istihsan, örf gibi usullerle hüküm çıkarılır. • Ebû Hanife hüküm çıkarırken tâbiîn fetvasına bağlı kalmamıştır. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE İCT İmam Âzam Ebû Hanife Kimdir? Asıl adı Nu'man b. Sâbit'tir. Kûfe'de doğmuştur. 70 yaşında Bağdat'ta vefat etmiştir. Küçük yaşta hafız olmuştur. Önce kelam ilmine daha sonra da fıkıh ilmine yönelmiştir. En çok istifade ettiği hocası Hammad b. Ebi Süleyman'dır. Emevilerin son döneminde ve Abbasi'lerin ilk döneminde yaşamıştır. Hanefi mezhebi hangi bölgelerde yayılmıştır? > Türkiye > Orta Asya > Türk Cumhuriyetleri > Balkanlar > Kafkasya > Kısmen Hint kıtasında > Ortadoğu > Mısır 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, G ELİŞMESİVEİCTİH^^^^^— ŞİA i İsmaili Caferi Zeydi I Diğer DİĞER I İbadi http//d 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE Mâliki Mezhebi • Mâliki mezhebi, İmam Mâlik'in görüşleri ve eğitim çalışmaları ile oluşmuştur. • Medine'de temelleri atılmış ve Medinelilerin hayatına yön vermiştir. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE İmam Mâlik Kimdir? Tam adı Mâlik b. Enes el-Esbahî'dir. • Medinelidir ve hayatı boyunca Medine'nin dışına çıkmamıştır. • Hadis ilminde de en güvenilir imamlardandır. • Medine'de vefat etmiş olup mezarı Cennetu'l-Baki'dedir. Mâliki mezhebi nerelerde yayılmıştır? > Kuzey ve Orta Afrika SÜNNİ Hanefi Hanbeli Maliki I Şafii ŞİA S İsmaili Caferi Zeydi I Diğer DİĞER I İbadi Şafii Mezhebi • Şâfii mezhebi, İmam Şâfii'nin görüşleri ve eğitim çalışmaları ile oluşmuştur. • Öncelikle Kuran ve sünneti, daha sonra icmayı, sahabe kavlini ve kıyası delil olarak kabul etmişlerdir. • Ayrıca istishâb delilini kullanmışlardır. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE İmam Şafii Kimdir? • Asıl adı Muhammed b. İdris eş-ŞâfıTdir • Aslen Kureyşlidir. • Filistin'in Gazze şehrinde doğmuştur. • İlk tahsilini Mekke'de yapmıştır. • Bir süre Bağdat'ta kalmış ve eğitimine devam etmiştir. • Ömrünün son dört yılını Kahire'de geçirmiş ve orada vefat etmiştir. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VEj Biliyor musunuz? İmam Şâfii'nin Bağdat'taki görüşlerine mezheb-i kadim, Mısır’daki görüşlerine ise mezheb-i cedid denilmektedir. Şafii mezhebi nerelerde yayılmıştır? > Güneydoğu Asya > Kısmen Hint kıtası > Kafkasya > Türkiye > Ortadoğu > Afrika'nın batısı 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, G ELİŞMESİVEİCTİH^^^^^— ŞİA i İsmail! Caferi Zeydi I Diğer DİĞER I İbadi 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE Hanbeli Mezhebi • Hanbeli mezhebi, İmam Ahmed b. HanbePin görüşleri ve eğitim çalışmaları ile oluşmuştur. • Ahmed b. HanbePin fıkıh usulü temel olarak hadislere dayanmaktadır. DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ahmet b. Hanbel Kimdir? • Tam adı Ebû Abdullâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî’dir. • Bağdat'ta doğmuş ve vefat etmiştir. • Hadis öğrenmek ve ilim tahsil etmek için çeşitli yerlere gitmiştir. • Fıkıh eğitimini, Bağdat'ta İmam Şâfii'den almıştır. Hanbeli mezhebi nerelerde yayılmıştır? https//dogm. > Suudi Arabistan > Kısmen ortadoğu Biliyor musunuz? * Günümüzde İslam coğrafyasında varlığını sürdüren Caferi ve Zeydi mezhepleri de vardır. * Bu mezhepler kaynak ve yöntem itibarıyla dört sünnî mezhepten farklıdır. Günümüzde fıkhî çalışmalarla ilgili neler yapılmaktadır? 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE 3. Fıkıh İlminde Mezhepler Sonrası Gelişmeler • Mezheplerin oluşumundan zamanımıza kadar asırlar içinde fıkıh ilmi gelişmeye devam etmiştir. Heşekkül ^ ^ Dönemi . İstikrar ^ Dönemi a Mezhepler kuruluşunu tamamlamıştır. Mezheplerin usul ve ilkeleri ortaya konmuştur. Temel usul ve fürû kitapları yazılmıştır. Sosyal-hukuki hayata yön vermişlerdir. • Mezhepler artık kurumsallaşmıştır. • Meselelere mezheplerin bakış açısına göre çözüm aranmıştır. I I I I 925 I I I I 1869 DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İstikrar döneminde yapılan çalışmalar şu şekildedir • Fıkha hakim olan genel kurallar belirlenmiştir. • Ortaya çıkan yeni meseleler, mezhebin bakış açısı ile cevaplandırılmıştır. • Mezhep imamlarının sebep bildirmeden verdiği fetvalar için sebep ve illetleri tespit tahric edilmiştir. • Mezhep içindeki farklı görüşlerden daha kuvvetli ve uygulanabilir olanlar tercih edilmiştir. • Mezheplerin görüşlerini ihtiva eden temel kitaplar yazılmıştır. • Fıkıh eserlerinde geçen hadislerin tahrici yapılmış ve bu hadislerin sıhhat durumu ortaya konmuştur. • Halkın ihtiyaç duyduğu konularda müstakil fetva kitapları yazılmıştır. • Devletin hukuki işleri için kanunnameler ve fermanlar çıkarılmıştır. • Mahkemelerde verilen hükümler, kayıtlara geçirilmiş ve böylece şer'iye sicilleri oluşturulmuştur. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VEj Fıkhın Kanunlaştırılması • 19. ve 20. yüzyılın başları, fıkıh ilminin kanunlaştırdığı dönemdir. • En meşhur kanunlaştırma faaliyeti Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye isimli çalışmadır. • Mecelle; Osmanlı Devleti zamanında Ahmed Cevdet Paşa başkanlığındaki İlmî bir heyet tarafından İslam hukukuna bağlı kalınarak 1851 madde olarak hazırlanan bir kanun metnidir. • Bu maddelerin ilk yüz maddesi genel kaidelerdir. • Mecelle’nin içinde medeni hukukun konuları ele alınmıştır. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE tfıjTrtlUUOTUffAZ I EraUTAA MthnvKV mt AMTEP MECELLE VE KARŞILAŞTIRMALI KAVAİD-İ KÜLLİYE 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VEj Mecelleden sonra Mısır’da Kadri Paşa, Mürşidü’l Hayran ismiyle benzer bir kanun hazırlamıştır. Hukuk-i Aile Kararnamesi Osmanlı Devletinde 1917 yılında, aile hukuku alanında uygulanmak üzere hazırlanmış kanundur. OSMANLI HUKUK-I Aili KARARNAMESİ hvi, A - * ' / . ' ' S ' A. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞMESİ VEj Fıkıh İlminde Yeni Gelişmeler • Son yüzyılda özellikle ticari ve teknik yeni gelişmeler karşısında fıkıh âlimleri cevaplar vermeye, eserler yazmaya gayret etmişlerdir. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE Son dönemde yapılan çalışmalardan bazıları şunlardır • İslam'a dayalı kanunlar hazırlanması için komisyonlar oluşturulmuştur. • Güncel meselelerle ilgili İlmî kongreler, sempozyumlar ve çalıştaylar yapılmıştır. • Üniversitelerde İslam hukuku bölümleri kurulmuştur. Akademik eser ve tez çalışmaları yapılmıştır. • Müslüman ülkelerde din hizmetlerini yürütmek üzere bazı kurumlar oluşturulmuştur. • Resmî ve özel kurumlarda fıkıh eğitimleri yapılmaktadır. • Telif, tercüme ve tahkik şeklinde fıkhi eserler yayımlanmaktadır. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE t •i et& Biliyor musunuz? Ülkemizde din hizmetlerini yürütmek üzere Diyanet İşleri Başkanlığı kurulmuştur. Ünitemizi Değerlendirelim 1. Fıkıh ilminin tarihi gelişim sürecini özetleyiniz. 2. Hz. Peygamber döneminde fıkıh ilminin temel ilkeleri nelerdir? 3. Müçtehidde bulunması gereken şartlar nelerdir? 4. Fıkıh ilminin doğuşunu hazırlayan sebepler nelerdir? 3. İstikrar döneminde yapılan fıkhî çalışmalar hakkında bilgi veriniz. 6. Son dönemlerde yapılan fıkıh çalışmaları hakkında bilgi veriniz. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE Cevaplayalım i. Kûfe'de doğmuş, Bağdat'ta vefat etmiştir. Küçük yaşta hafız olmuştur. Önce kelam ilmine daha sonra da fıkıh ilmine yönelmiştir. En önemli eserlerinden biri el-Fıkhu'l-Ekber'dir. Hakkında bilgi verilen alim kimdir? A Nu'man b. Sabit B Malik b. Enes el-Esbahî C Hammad b. Ebi Süleyman D Muhammed b. İdris eş-Şafii E Ebû Abdullah Ahmet b. Hanbel DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2. Hz. Peygamber döneminde fıkıh bazı ilkeler çerçevesinde şekillenmiştir. Öncelikle bu dönemde hüküm koyma kaynağı Allah ve Resulüne aittir. Allah Teâlâ'nın Kur'an-ı Kerim'de hüküm bildirmediği konularda, Peygamberimiz Allah’ın emriyle hükümler koymuştur. Böylece sünnet, vahyin denetiminde oluşmuştur. Yani tüm hükümler Allah’ın kontrolünde gerçeklemiştir. Parçada vurgulanan fıkhî ilke aşağıdakilerden hangisidir? A Kolaylık B Tebyin C Tedriç D Nesih E Teşri 3 . Bu dönemde fıkhın alanı genişlemiş, büyük şehirlerde fıkıh meclisleri oluşmaya başlamıştır. Hoca ve bölge farklılığından dolayı ekoller/mezhepler ortaya çıkmıştır. Hicaz ve Irak olmak üzere iki fıkıh merkezi ön plandadır. Hakkında bilgi verilen dönem aşağıdakilerden hangisidir? A Peygamber Dönemi B Sahabe Dönemi C Tabiin Dönemi D Teşekkül Dönemi E İstikrar Dönemi DİN ÖĞRETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 4. İçtihat, fakihin bir şeri hüküm hakkında bilgiye ulaşmak için bütün gücünü harcamasıdır I. Bütün şer'i hükümler içtihatın konusudur II. Değişen zamanın ve coğrafyanın ihtiyaçlarına uygun çözüm üretmek için içtihat gereklidir III. Çünkü günümüzde birçok yeni mesele ortaya çıkmakta ve bunların dini hükmünü bilmek için içtihata ihtiyaç duyulmaktadır IV. İçtihat ehliyetine sahip alim kişiye ise müçtehit denir V. İçtihat yapabilmek için ise Kur'an-ı Kerim'i ve hadisleri iyi bilmek yeterlidir VI. Verilen metinde numaralandırılmış cümlelerden hangileri yanlıştır? A İve III B II ve VI C IV ve V D I, III ve V E II, III ve VI 5. İçtihatla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur? A Sübutu ve delaleti kafi olan nasların belirlediği hükümlerde içtihat yapılabilir. B İçtihatla elde edilen hükümlerin bazı durumlarında aykırılık söz konusu olabilir. C Tek kişiden rivayet edilen ahad haberler sübut bakımından kafi delillerdir. D Hüküm bildiren mütevatir hadislerde içtihat yapılmaz. E Teabbüdi hükümler içtihata kapalıdır ve hükümler değişmez. 6 . Mezheplerin oluşumundan günümüzde kadar asırlar içinde fıkıh ilmi gelişmeye devam etmiştir. Fıkhın ilminin gelişmesini teşekkül ve istikrar olmak üzere iki dönemde incelemek mümkündür. Aşağıdaki çalışmalardan hangisinin dönemi diğerlerinden farklıdır? A Kanunnameler ve fermanlar çıkarılmıştır. B Şer'iye siciller oluşturulmaya başlanmıştır. C Fıkha hakim olan genel kurallar belirlenmiştir. D Temel usul ve fürû kitaplar yazılmaya başlanmıştır. E Halkın ihtiyaç duyduğu konularda fetva kitapları yazılmıştır. 7. Son dönemlerde fıkıh ilmiyle ilgili bazı çalışmalar yapılmıştır. Örneğin... Verilen parçanın sonuna aşağıdakilerden hangisi gelirse yanlış bilgi verilmiş olur? A Güncel meselelerle ilgili ilmi kongreler düzenlenmiştir. B Resmi ve özel kurumlarda fıkıh eğitimleri yapılmıştır. C Üniversitelerde İslam hukuku dersleri verilmeye başlanmıştır. D Din hizmetlerini yürütmek için cemaatlere bazı haklar verilmiştir. E İslam'a dayalı kanunlar hazırlamak için komisyonlar kurulmuştur. 2. ÜNİTE /FIKIH İLMİNİN DOĞUŞU, GELİŞ MESİ VE Hazırlayanlar Furkan ÖZÜDOĞRU, Hatice Büşra PAKSOY, Dilek MENKÜÇ Redaksiyon Suna AKKURT Tasarım ve Düzenleme Hanife KOYUTÜRK

fıkıh ilminde yeni gelişmeler nelerdir